Czy państwo naprawdę pomaga wychowankom domów dziecka wejść w dorosłe życie, czy jedynie „odprowadza ich do osiemnastki”? To pytanie wybrzmiało bardzo mocno podczas konferencji ekspertów zorganizowanej w Warszawie przez Fundację Dobrych Inicjatyw. W debacie uczestniczyli przedstawiciele administracji publicznej, organizacji społecznych, biznesu oraz placówek opiekuńczo-wychowawczych.
Punktem wyjścia do dyskusji były wyniki raportu „Kto zapyta, jak się masz?”, przygotowanego przez IPSOS na zlecenie Fundacji Dobrych Inicjatyw. Badanie pokazuje, z jakimi problemami mierzą się młodzi ludzie opuszczający domy dziecka oraz jak wiele luk wciąż istnieje w systemie usamodzielniania wychowanków pieczy zastępczej.
Eksperci zwracali uwagę, że młodzi ludzie trafiający do pieczy zastępczej często mają za sobą traumatyczne doświadczenia – przemoc, zaniedbania czy całkowity rozpad środowiska rodzinnego. Jednocześnie system, który miał ich przygotować do samodzielnego życia, bardzo często ogranicza się wyłącznie do funkcji opiekuńczej.
– Trudno mówić o skutecznym procesie wychowawczym w placówce, w której na jednego wychowawcę przypada czternaścioro, piętnaścioro, a czasem nawet osiemnaścioro dzieci – podkreślał podczas konferencji Bartłomiej Jojczyk, prezes Fundacji Dobrych Inicjatyw.
W trakcie spotkania przywołano również najnowszy raport FDI „Koszt utraconego potencjału. Ekonomiczna analiza systemu pieczy zastępczej”, przygotowany przez CASE – Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych. Autorzy opracowania wskazują, że brak skutecznego wsparcia dla młodych osób opuszczających pieczę zastępczą w przyszłości generuje ogromne koszty społeczne i obciąża system pomocy społecznej. Z kolei inwestycje w mieszkalnictwo, edukację czy aktywizację zawodową dla tej grupy zwracają się stosunkowo szybko.
Dużo miejsca poświęcono również problemowi tzw. opiekunów usamodzielnienia. Zdaniem ekspertów obecny model często funkcjonuje wyłącznie formalnie i wymaga gruntownej przebudowy.
– Opiekun usamodzielnienia musi stać się realnym zawodem wykonywanym przez profesjonalistów, a nie funkcją pełnioną przypadkowo – mówił dr hab. Błażej Kmieciak z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich.
W czasie konferencji zwracano uwagę, że wielu wychowanków domów dziecka po ukończeniu 18. roku życia nadal nie jest gotowych do samodzielności. Eksperci postulowali stworzenie lokalnych koordynatorów procesu usamodzielniania, rozwój mieszkań wspieranych oraz obowiązkową edukację finansową dla młodych ludzi opuszczających pieczę zastępczą.
Ważnym elementem wydarzenia była także debata dotycząca współpracy biznesu z organizacjami społecznymi. Przedstawiciele fundacji i firm podkreślali, że realne zmiany społeczne wymagają wieloletnich partnerstw, a nie jednorazowych akcji czy grantów. Jako przykład wskazano projekt mieszkania treningowo-edukacyjnego prowadzonego wspólnie przez Fundację Dobrych Inicjatyw i KRUK S.A. we Wrocławiu.
Fundacja Dobrych Inicjatyw zapowiedziała również aktywny udział w konsultacjach dotyczących nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Organizacja apeluje, aby zmiany nie były jedynie „kosmetyczną korektą przepisów”, ale realną przebudową systemu wsparcia dla dzieci i młodzieży wychowującej się poza rodzinami biologicznymi.
Jak podkreślano podczas konferencji, państwo nie może kończyć swojej odpowiedzialności wobec wychowanków domów dziecka w dniu ich osiemnastych urodzin. To właśnie wtedy – zdaniem uczestników debaty – zaczyna się najtrudniejszy etap ich życia.
