{"id":4177,"date":"2022-07-13T08:43:00","date_gmt":"2022-07-13T08:43:00","guid":{"rendered":"https:\/\/naszpowiat.online\/?p=4177"},"modified":"2022-08-03T16:28:21","modified_gmt":"2022-08-03T16:28:21","slug":"zgineli-za-sluszna-sprawe-upamietnienie-zamordowanych-za-pomoc-zydom-w-czasie-okupacji-niemieckiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/naszpowiat.info\/index.php\/2022\/07\/13\/zgineli-za-sluszna-sprawe-upamietnienie-zamordowanych-za-pomoc-zydom-w-czasie-okupacji-niemieckiej\/","title":{"rendered":"„Zgin\u0119li za s\u0142uszn\u0105 spraw\u0119”- upami\u0119tnienie zamordowanych za pomoc \u017bydom w czasie okupacji niemieckiej"},"content":{"rendered":"\n

14 czerwca br. w Po\u015bwi\u0119tnem Instytut Pileckiego upami\u0119tni\u0142 J\u00f3zef\u0119 i J\u00f3zefa Dmoch\u00f3w, mieszka\u0144c\u00f3w pobliskiego Helenowa oraz podso\u0142tysa tej wsi Jana Kowalskiego zamordowanych przez niemieckich \u017candarm\u00f3w za ukrywanie grupy oko\u0142o dziesi\u0119ciu nieznanych z imienia \u017cydowskich m\u0119\u017cczyzn.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201eNasza rodzina du\u017co ucierpia\u0142a podczas II wojny \u015bwiatowej, jak r\u00f3wnie\u017c bezpo\u015brednio po niej, kiedy musieli\u015bmy \u017cy\u0107 sami, bez rodzic\u00f3w. Jednocze\u015bnie uwa\u017camy, \u017ce nasi rodzice zgin\u0119li za s\u0142uszn\u0105 spraw\u0119, a s\u0142uszn\u0105 spraw\u0105 by\u0142o ratowanie \u017cycia innym ludziom, prze\u015bladowanym przez wroga. Nikt i nic nam nie wr\u00f3ci rodzic\u00f3w, ale mamy satysfakcj\u0119, \u017ce nasi rodzice byli lud\u017ami odwa\u017cnymi, potrafi\u0105cymi pokona\u0107 strach i pom\u00f3c ludziom w niebezpiecze\u0144stwie.\u201d[1]<\/strong><\/em><\/a>     <\/p>\n\n\n\n

Jednym z punkt\u00f3w programu upami\u0119tnienia by\u0142a Msza \u015awi\u0119ta w Ko\u015bciele pw. \u015bw. Jana Chrzciciela i \u015bw. Wojciecha Biskupa w Po\u015bwi\u0119tnem. Nast\u0119pnie na terenie przed  Zespo\u0142em Szkolno-Przedszkolnym im. por. Stanis\u0142awa Lecha, Instytut Pileckiego wraz z partnerami samorz\u0105dowymi, a przede wszystkim z rodzinami \u201eZawo\u0142anych po imieniu\u201d, ods\u0142oni\u0142 kamie\u0144 po\u015bwi\u0119cony J\u00f3zefie i J\u00f3zefowi Dmochom oraz Janowi Kowalskiemu. To ju\u017c 26 upami\u0119tnienie w ramach programu \u201eZawo\u0142ani po imieniu\u201d. Liczba \u201eZawo\u0142anych\u201d wynosi obecnie 59 os\u00f3b. Program zosta\u0142 obj\u0119ty Honorowym Patronatem Narodowym  Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w Stulecie Odzyskania Niepodleg\u0142o\u015bci. .<\/p>\n\n\n\n

Historia  rodziny Dmoch\u00f3w oraz Jana Kowalskiego.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

J\u00f3zefa i J\u00f3zef Dmochowie wraz z sze\u015bciorgiem dzieci mieszkali w niewielkiej wsi Helen\u00f3w, w okolicy Po\u015bwi\u0119tnego. Ich gospodarstwo znajdowa\u0142o si\u0119 na uboczu wsi, w pobli\u017cu tor\u00f3w kolejowych. W Helenowie mieszka\u0142 r\u00f3wnie\u017c pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 podso\u0142tysa wsi Jan Kowalski.<\/p>\n\n\n\n

Jak opowiada badaj\u0105cy t\u0119 histori\u0119 dr Grzegorz Kuba \u2013 prawdopodobnie od pocz\u0105tku lata 1943 roku rodzina Dmoch\u00f3w udziela\u0142a pomocy grupie oko\u0142o dziesi\u0119ciu nieznanych z imienia i nazwiska \u017byd\u00f3w<\/em>. Gdy w lipcu 1943 roku w gospodarstwie Dmoch\u00f3w pojawili si\u0119 Niemcy, kilku \u017bydom uda\u0142o si\u0119 zbiec, dw\u00f3ch zosta\u0142o zastrzelonych, a dw\u00f3ch pojmanych<\/em>..<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnie Niemcy aresztowali J\u00f3zef\u0119 i J\u00f3zefa Dmoch\u00f3w. Zatrzymali te\u017c Jana Kowalskiego oraz jego \u017con\u0119 Ludwik\u0119, zarzucaj\u0105c im wspieranie akcji pomocowej Dmoch\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Nie wiadomo, co dok\u0142adnie zarzucono Kowalskim \u2013 czy by\u0142o to bezpo\u015brednie wspieranie ukrywanych u Dmoch\u00f3w \u017byd\u00f3w, czy te\u017c zaniechanie obowi\u0105zku poinformowania w\u0142adz okupacyjnych o procederze ukrywania, co zgodnie z okupacyjnym prawem r\u00f3wnie\u017c mog\u0142o by\u0107 karane \u015bmierci\u0105<\/em> \u2013 podaje dr Anna Str\u00f3\u017c-Paw\u0142owska, koordynatorka programu \u201eZawo\u0142ani po imieniu\u201d. Pewne jest, \u017ce zarzut ostatecznie podtrzymano tylko wobec Jana Kowalskiego; jego \u017con\u0119 Ludwik\u0119, kt\u00f3ra zgodnie z zeznaniem J\u00f3zefy Dmoch mia\u0142a nic nie wiedzie\u0107 o akcji pomocowej, wypuszczono<\/em> \u2013 dodaje dr Str\u00f3\u017c-Paw\u0142owska.   <\/p>\n\n\n\n

(\u2026) przyjecha\u0142o kilku \u017candarm\u00f3w niemieckich, kt\u00f3rzy z naszego domu zabrali ojca i czekali na matk\u0119 Ludwik\u0119 Kowalsk\u0105, kt\u00f3ra si\u0119 ubiera\u0142a. Ojciec, co zapami\u0119ta\u0142em \u2013 powiedzia\u0142 do mnie \u201edo widzenia, ju\u017c si\u0119 chyba nie zobaczymy\u201d.[2]<\/strong><\/a><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wszyscy aresztowani zostali przewiezieni do siedziby niemieckiej \u017candarmerii w Radzyminie, gdzie pojmani \u017bydzi zostali niezw\u0142ocznie zamordowani. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo Dmoch\u00f3w oraz Jana Kowalskiego uwi\u0119ziono i poddano brutalnym przes\u0142uchaniom, a 15 lipca 1943 rozstrzelano. J\u00f3zef i J\u00f3zefa Dmoch oraz Jan Kowalski zostali pogrzebani w zbiorowej mogile w lesie w Radzyminie. Las ten przez miejscowych nazywany jest \u201eWilczymi G\u00f3rami\u201d. Dzi\u015b znajduj\u0119 si\u0119 tam symboliczny gr\u00f3b, ufundowany przez miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107. Nie wiadomo, gdzie spoczywaj\u0105 szcz\u0105tki ukrywanych przez Dmoch\u00f3w \u017byd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

O programie <\/strong>\u201eZawo\u0142ani po imieniu\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Program \u201eZawo\u0142ani po imieniu\u201d po\u015bwi\u0119cony jest osobom narodowo\u015bci polskiej zamordowanym za niesienie pomocy \u017bydom w czasie okupacji niemieckiej. Pami\u0119\u0107 o tych, kt\u00f3rzy wykazali si\u0119 heroizmem w obliczu niemieckiego terroru, jest piel\u0119gnowana we wspomnieniach rodzin, cz\u0119sto jednak historie te nie s\u0105 znane og\u00f3\u0142owi spo\u0142ecze\u0144stwa. Program powsta\u0142 z potrzeby zaznaczenia w przestrzeni publicznej miejsc zwi\u0105zanych z pomordowanymi. Instytut Pileckiego podejmuje starania, aby te lokalne do\u015bwiadczenia sta\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 powszechnej \u015bwiadomo\u015bci historycznej.<\/p>\n\n\n\n

Program \u0142\u0105czy badania naukowe, edukacj\u0119 historyczn\u0105 i r\u00f3\u017cnorodne dzia\u0142ania w obszarze kultury pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n

Poszukiwaniom archiwalnym, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 dok\u0142adnemu odtwo\u00adrzeniu przebiegu wydarze\u0144, towarzysz\u0105 wizyty w miejscach zbrodni \u2013 najcz\u0119\u015bciej w ma\u0142ych miejscowo\u015bciach i wsiach \u2013 wywiady ze \u015bwiadkami oraz zbieranie notacji filmowych. Kluczowe znaczenie ma nawi\u0105zanie relacji z rodzinami zamor\u00addowanych i potomkami ratowanych \u017byd\u00f3w, je\u015bli tym ostatnim uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107. W ka\u017cdym przypadku punktem kulminacyj\u00adnym jest ods\u0142oni\u0119cie kamienia. Widniej\u0105ca na nim inskrypcja w j\u0119zyku polskim i angielskim upami\u0119tnia zamordowanych Polak\u00f3w oraz \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy zgin\u0119li wraz z nimi. Kamie\u0144 ten staje si\u0119 trwa\u0142ym znakiem pami\u0119ci o bohaterach tam, gdzie dosz\u0142o do tragicznych wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Program Zawo\u0142ani po imieniu <\/strong>oddaje sprawiedliwo\u015b\u0107 hero\u00adicznej postawie Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy \u015bwiadomie ryzykowali \u017cycie w\u0142asne i swoich najbli\u017cszych, aby nie\u015b\u0107 pomoc \u017cydowskim przyjacio\u0142om, s\u0105siadom, a czasem nieznajomym, i zap\u0142acili za to najwy\u017csz\u0105 cen\u0119. Program ukazuje zarazem bezwzgl\u0119dne realia niemieckiej polityki okupacyjnej, kt\u00f3ra niszczy\u0142a wszel\u00adkie wi\u0119zi solidarno\u015bci mi\u0119dzy Polakami a \u017bydami i sprawia\u0142a, \u017ce najdrobniejszy gest wsp\u00f3\u0142czucia, ka\u017cdy ludzki odruch, by\u0142 karany \u015bmierci\u0105. Zawo\u0142ani po imieniu <\/strong>nios\u0105 tak\u017ce uniwersalne przes\u0142anie m\u00f3wi\u0105ce o odwadze, po\u015bwi\u0119ceniu i solidarno\u015bci z prze\u015bladowanymi, warto\u015bciach, kt\u00f3re wyznaczaj\u0105 miar\u0119 cz\u0142owiecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> Podanie Mieczys\u0142awa Dmocha, Marianny Szulich (z d. Dmoch), Aleksandry Czapskiej (z d. Dmoch), Henryki G\u0142\u00f3wki (z d. Dmoch) do G\u0141\u00d3WNEJ KOMISJI BADANIA ZBRODNI PRZECIWKO NARODOWI POLSKIEMU INSTYTUTU PAMI\u0118CI NARODOWEJ, 3 GRUDNIA 1992 R. AIPN BU 392\/1126, k. 5-6.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Zeznanie  \u015bwiadka Boles\u0142awa Kowalskiego, 17 grudnia 1992 R. AIPN BU 392\/1126, K. 11.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n